جامعه ال جی بی تی کیو+ متشکل از افراد همجنسگرا، دوجنسگرا، ترنس، کوییر و نیز افراد
هی چجنسگرا و اینترسکس و دیگر اقلیت های جنسی و جنسیتی است. تنوع موجود در
خانواده بزرگ ال جی بی تی کیو+ و نیز حضور پررنگ آنها در جوامعی با هنجارهای مسلط
مبتنی بر دوگانه های جنسیتی که تحت تاثیر فرهنگ مردسالار شکل گرفته اند سبب شده
است تا خواسته ها، دغدغه ها و مشکلات آنها نیز همیشه محل بحث و بررسی باشد.
این حضور و بروز جامعه ال جی بی تی کیو+ را می توان در متون تاریخی و آثار بسیاری از
هنرمندان، نویسندگان، پژوهشگران، تاری خدانان، جهانگردان و غیره مشاهده کرد و متوجه
شد که برخاف ادعای آن دسته که تعلق به جامعه ال جی بی تی کیو+ را نه یک پدیده با
تاریخ حضور انسان بر زمین بلکه یک پدیده نوظهور، یک سبک زندگی تازه، و یا متاثر
از پیشرفت تکنولوژی می دانند، تنوع جنسی و جنسیتی همیشه و در همه جوامع وجود
داشته است. رابطه با جنسیت مشابه یا با بیشتر از یک جنسیت یا نداشتن یا کم بودن
میل و یا فعالیت جنسی، همچون بیان و هویت های جنسیتی متنوع از دیرباز و از ابتدای
بشریت وجود داشته است. مطلقا ذاتی یا مطلقا اکتسابی بودن گرایش جنسی و هویت
جنسیتی هنوز از نظر علمی ثابت نشده ولی باید یادآوری کنیم که آثار تنوع گرای شها
و هویت ها در تمام تمدن های دنیا از جمله افغانستان کشف شده است. هرچه پذیرش
جامعه برای تنوع بیشتر باشد، امکان خودشناسی و بروز خود واقعی در هر برهه ای از
زندگی برای همه فراهم می شود. افراد متعلق به خانواده بزرگ ال جی بی تی کیو+ در میان
ما بوده اند، هستند و خواهند بود.
در گذشته و در بسیاری از جوامع افراد بر این اساس که به چه جنسیتی تمایل جنسی
و یا عاطفی دارند یا ندارند دسته بندی نم یشدند یا هویت یابی نم یکردند. بر مبنای
شواهد و مستندات تاریخی موجود، رابطه با جنسیت مشابه در بسیاری از جوامع به
صورت آشکار و نهان وجود داشته است و علنی کردن یا نکردن آن، درست مثل
امروزه، وابسته به میزان پذیرش جامعه، تابوها و هنجارهای اجتماعی بوده است. به
عبارت دیگر در هر جامعه ای که تنوع جنسی وجنسیتی را در خود پذیرفته، افرادی
که با جنسیت مشابه رابطه جنسی و یا عاطفی داشته اند یا بیان و هویت جنسیتی
متفاوت با اکثریت جامعه داشت هاند، توانسته اند با آسودگی و فراغ بال در جامعه
حضور داشته باشند و همچون دیگر افراد جامعه به زندگی خود ادامه دهند. این
04
آزادی سبب شده است حضور آنها در منابع و آثار تاریخی آن جامعه نیز بیشتر و
پررنگ تر شود. به همین خاطر است که م یتوان در کتب و متون تاریخی بسیاری از جوامع
و ملت ها دید که از عشق دو نفر با جنسیت مشابه به یکدیگر گفته شده یا در وصف آن
شعرها سروده شده است، اما در متون ملل دیگر یا نمی توان اثری از این عشق یافت،
یا مورد نکوهش قرار گرفت هاند و یا اگر هم اشاراتی بوده در گذر زمان و بنا به فراخور
ایام و تغییر هنجارهای جامعه به تدریج از صحنه تاریخ حذف شد هاند. عوامل بسیاری
را می توان در چرایی گذار یک جامعه از پذیرش تا نکوهش جامعه ال جی بی ت یکیو+ آورد،
برای مثال ظهور یک فرقه مذهبی و یا اجرای فرامین یک دین در جامعه را م یتوان یکی
از عمد هترین دلایلی دانست که م یتوانسته دیدگاه جامعه را نسبت به تنوع گرایش و
هویت و بیان جنسیتی تغییر دهد و آن را به امری نکوهیده تبدیل کند.
وقتی صحبت از جامعه ال جی بی تی کیو+ به میان م یآید، چه در کتا بها و منابع تاریخی
باشد و چه درمتون معاصر، چگونگی اشاره به اعضای این جامعه و استفاده از واژگانی که
مورد تایید اعضای این جامعه باشد نقش پررنگی ایفا م یکند. استفاده از واژگان صحیح
از این نظر حائز اهمیت است که می تواند در کاهش تبعیض ها و انگ انگاری ها، ارتقاء
سامت روانی، حفظ عزت و منزلت انسانی افراد ال جی بی تی کیو+، و نیز افزایش آگاهی و
آموزش جامعه موثر باشد. از سوی دیگر، و در شرایطی که واژگان مورد استفاده بار معنایی
منفی داشته و تحقیر، خشونت، بیمارانگاری و سایر اشکال تبعیض و ستم را در خود به
همراه داشته باشد، استفاده از این کلمات م یتواند تبعیض را تشدید و یا نهادینه کرده،
به نابرابری ها دامن بزند، سبب ایجاد حس انزوا در میان افراد ال جی بی تی کیو+ شود،
فرهنگ پذیرش و مدارا را کمرنگ کند، همبستگی میان اعضای یک جامعه را از بین ببرد و
هر محیط اجتماعی نظیر محیط کار و تحصیل را به فضایی ناسالم و غیرحمایتی تبدیل کند.
عاوه بر این، استفاده از واژگانی با بار معنایی منفی می تواند تاثیرات منفی عمیق فردی
نیز برجای بگذارد، از جمله تاثیراتی غیر قابل بازگشت بر روح و روان افراد همجنسگرا،
دوجنسگرا، ترنس و کوییر. برای نمونه، استفاده از واژگانی که افراد ال جی بی تی کیو+ را
می داند سبب می شود در بعضی مناطق، که از سطح » غیرطبیعی « یا » اشتباه طبیعت «
سواد و دانش کافی در زمینه برابری و تنوع جنسی و جنسیتی برخوردار نیستند، دست
به اقداماتی برای اصاح افراد ال جی بی تی کیو+ بزنند تا گرایش جنسی و هویت جنسیتی
آنها را تغییر دهند و همسو با گرایش جنسی و هویت جنسیتی مطابق با هنجارهای رایج
است. علیرغم » اصاح درمانی « در جامعه کنند؛ یکی از این اقدامات، روش موسوم به
اینکه بسیاری از مراجع علمی معتبر دنیا در حوزه روان شناسی و روان پزشکی از جمله
را فاقد اثر دانسته و مخالفت خود را با آن » اصاح درمانی « انجمن روان شناسی آمریکا
اعام کرده اند، اما همچنان در بسیاری از کشورهای دنیا، از جمله در افغانستان و ایران،
گرایش جنسی و هویت » تغییر « جر مانگاری نشده و با هدف » درمان های اصلاحی « این
توسل به خشونت بخشی ،» درمان های اصلاحی « جنسیتی افراد صورت می گیرد. در
افراد است؛ درمان گر گاه با اقداماتی نظیر بستری » درمان « انکارناپذیر در پروسه به اصطاح
کردن افراد ال جی بی تی کیو+ در بیمارستان روانی، تجویز قرص های قوی اعصاب و روان،
شوک الکتریکی دادن به اندا مهای جنسی و اجبارافراد به تماشای پورنوگرافی دگرجنسگرا
متوسل م یشود. این درمان های اصلاحی در افغانستان و ایران م یتواند به اشکال دیگری
05
نیز صورت گیرند، برای نمونه اجبار افراد به ازدواج علیرغم میل باطنی خود، فشار برای
انجام اعمال مذهبی نظیر خواندن کتب دینی و مذهبی، سفرهای مذهبی، روزه گرفتن
و غیره از جمله اقداماتی هستند که توسط اطرافیان، خصوصا والدین اعمال می شوند
تا گرایش جنسی و هویت جنسیتی فرزندان، ه موالدان و برادران و خواهران، همسر و
اطرافیان خود را مطابق با خواست خود و هنجار اجباری جامعه در آورند.
نام برد که برای اصاح و درمان » خشون تهای جنسیتی اصلاحی « در مثال دیگر م یتوان از
گرایش » تغییر « افراد ا لج یب یت یکیو+ به کار گرفته م یشود. در این روش که بیشتر برای
و هویت جنسیتی زنان ا لب یت یکیو+ خصوصا زنان لزبین و دوجنسگرا به کار م یرود از
برای تغییر گرایش آنها از تمایل به رابطه با جنسیت مشابه به رابطه با » تجاوز اصلاحی «
فرد با جنسیت متفاوت استفاده م یشود. این خشونت که ریشه در همجنسگراستیزی،
دوجنسگرا ستیزی، ترن سستیزی و مردسالاری نهادینه شده در جامعه دارد، از باوری سراسر
نادرست نشات م یگیرد که وادار کردن افراد به انجام رابطه جنسی با دخول قدرت شفا
بخشی داشته و م یتواند کشش عاطفی، جنسی و در کل علاقه به رابطه با جنسیت مشابه
نم یدانند، در » تجاوز « را از بین ببرد. طبیعتا افرادی که دست به این اقدام م یزنند، آنرا
حالیکه رضایت، رکن اصلی رابطه را نادیده م یگیرند. برای مردان جامعه، این خشونت
شکل دیگری به خود م یگیرد اما همچنان نادیده گرفتن رضایت فرد اصل بنیادین آنست.
این کار نقض شدید حقوق بشر افراد ا لج یب یت یکیو+ است. این دست از اقدامات نظیر
درما نها و خشون تهای اصلاحی سبب م یشود تا افراد ا لج یب یت یکیو+ به حاشیه رانده
شوند، نسبت به بدن خود شرم داشته باشند، نتوانند با دیگر اعضای جامعه رنگی نکمانی
رابطه عمیق شکل دهند، دچار تروما و آسی بهای روانی حاصل از این خشونت عریان شوند
و در موارد حاد، اقدام به خودکشی کنند و زندگی خود را پایان دهند.
ناگفته پیداست که پشت هر واژه ، تاریخ، فرهنگ و تفکر مشخصی نهفته است. اگرچه
پرهیز از استفاده از کلمات با بار منفی برای جامعه ال جی بی تی کیو+ به تنهایی کافی
نیست و باید با تفکر، برداشت ها و فرهنگ ال جی بی تی کیو+ستیز و بیمار پشت این
واژه ها مقابله کرد، اما باید دانست که یکی از مه مترین را ههای اصاح فرهنگ در واقع از
همین واژگان می گذرد. به بیان دیگر رابطه علت و معلولی بین واژگان و فرهنگ یک رابطه
دوسویه است. به این معنا که همانقدر که لغات نادرست از فرهنگ نادرست سرچشمه
می گیرند به همان میزان هم لغات نادرست توانایی ترویج و گسترش فرهنگ غلط را
دارند، چرا که هم فرهنگ از لغات تغذیه م یکند و هم لغات موجود از فرهنگ. از این رو
ضروری است که نه تنها از ب هکارگیری واژه های نادرست یا با بار منفی پرهیز کنیم، بلکه
فعالانه برای تغییر فرهنگ و نگرش های منفی که این واژه ها را تغذیه می کنند، تاش
کنیم. تنها با مقابله همزمان با زبان و فرهنگ تبعیض آمیز م یتوان به ساختن جامعه ای
فراگیر و همه شمول که به همه افراد، فارغ از گرایش جنسی و هویت جنسیتی شان،
احترام م یگذارد امیدوار بود.
این دقیقا همان چیزی است که ما در این جزوه قصد دنبال کردن آن را داریم چرا که عمیقا
معتقدیم که یکی از را ههای تغییر فرهنگ کوییرهراس و کوییرستیز، تغییر فرهنگ زبانی
است. به اعتقاد ما این همان چیزی است که سیاستمداران، هنرمندان، جامعه مدنی
06
و در کل هر قشر و گروهی درجامعه به آن نیاز دارند. در این کتابچه ما لغات نادرست را
زیر ذر هبین خواهیم برد و به چرایی نادرست یا منسوخ بودن آنها اشاره خواهیم کرد، به
فرهنگ و تاریخچه استفاده یا خلق آنها خواهیم پرداخت و جایگزین مناسب برای هر کدام
که مورد قبول اکثریت جامعه افراد همجنسگرا، دوجنسگرا، ترنس، میا نجنسی، و کوییر
است را ارائه خواهیم کرد، به عبارت دیگر، کتابچه پیش رو مرجع و منبعی خواهد بود تا
لغات صحیح را از لغات غلط تمیز دهیم و بتوانیم آنها را در هر شرایطی به کار ببریم، بدون
آن که موجب آزار و اذیت سایرین و بازتولید خشونت و زبان خشون تآمیز شویم.
ذکر این نکته ضروری است که این کتابچه با نظر و مشورت کنشگران و اعضای جامعه
ا لج یب یت یکیو+ افغانستان تهیه شده است تا نتیج های هم هشمول و مورد قبول اکثریت
جامعه اقلی تهای جنسی و جنسیتی افغانستان به ما بدهد. با این حال، ناگفته پیدا است
که ممکن است لغاتی که در این کتابچه به عنوان لغات صحیح به شما ارایه م یشوند،
با گذر زمان منسوخ شده و با گزین ههای دیگری که مطابق با ظرف زمان هستند جایگزین
شوند. همانطور که در گذشته بسیاری از لغات دستخوش تغییر شد هاند، این امکان وجود
دارد که آنچه که شما اکنون در دست دارید نیز مشمول همین سرنوشت شود.
عاوه بر این، ما به آموزش واژگان صحیح بسنده نمی کنیم. در این جزوه به تفصیل به
معرفی گرایش های جنسی و هویت های جنسیتی می پردازیم و درباره هر کدام از آنها
توضیحات کاملی ارایه خواهیم داد. در انتها باید اشاره داشت که کتابچه پیش رو با هدف
ترویج دانش در زمینه اقلیت های جنسی و جنسیتی، صرفا با تمرکز بر جامعه افغانستان
تهیه شده است، با این حال مثال هایی از اقلیت های جنسی و جنسیتی در ایران را هم
در برمی گیرد. این کتابچه صرفا به مرور کلمات فارسی دری بسنده می کند به این امید که
در آینده نه چندان دور، نسخه پشتو این کتابچه با نگاهی ویژه به فرهنگ زبانی پشتو
نیز ارائه شود.
